كند ، اگر آن خصوصيات موجب بطلان اصل انشايى كه صحيحا واقع شده بود ، بشود لازم مىآيد قائل شويم كه شرط فاسد مفسد است با اينكه اجماعى است كه شرط فاسد مفسد نيست « 1 » . اين فرمايش مرحوم محقق است . شهيد اول نيز عين اين مطلب را در غاية المراد « 2 » دارد . ولى متأخرين ، اين مطلب را مورد بحث قرار داده‌اند . صاحب مدارك در مفسد نبودن شرط فاسد ، ترديد مىكند و مىفرمايد : اگر دليل شرعى در موردى قائم شد كه شرط فاسد ، مفسد نيست به همان مورد نص اقتصار مىكنيم و تعدى به ساير موارد وجهى ندارد . زيرا اينكه بر خلاف قصد شخص ، چيزى واقع شود اين مطلب بر خلاف قواعد است از اين رو بايد بر مورد نص اقتصار شود . لكن صاحب حدائق چون در روايات متعدد و در موارد مختلف وارد شده كه شرط فاسد مفسد نيست به اين روايات تمسك كرده و مىفرمايد : شرط فاسد ، مفسد نيست و اين قواعد اختراعى در برابر روايات و نصوص ارزشى ندارد . 2 - شرط فاسد مفسد است يا نه ؟ و تحليل كلمات فقهاء در باب اينكه شرط فاسد مفسد است يا نه ؟ متأخرين در بسيارى از موارد گفته‌اند : در صورتى شرط فاسد مفسد نيست كه التزام فى التزام باشد . مثلا مرحوم سيد صاحب عروه از شرط به « التزام فى التزام » تعبير مىكند به اين معنا كه شخصى به يك مطلبى ملتزم مىشود كه آن التزام هيچ قيدى ندارد و مطلق است ، سپس شرط ديگرى مىكند به نحوى كه شرط اول موضوع براى شرط دوم مىشود به اين معنا كه شرط دوم بدون شرط اول ، موضوع ندارد ولى شرط اول وابسته به شرط دوم نيست . مثلا شخصى نذر مىكند « 3 » كه يك روز ماه را روزه

--> ( 1 ) - النهاية و نكتها . ( 2 ) - غاية المراد . ( 3 ) - البته اين مثال واجد شرايط فقهى نيست و صرفا براى بيان التزام فى التزام ذكر شده است . ( توضيح استاد دام ظله )